Grondboor & Hamer Extra
|
Grondboor & Hamer Extra
|
|
NGV Grondboor & Hamer |
|
De N.G.V. publiceert 5 keer per jaar het tijdschrift Grondboor & Hamer, waarvan 1 dubbelnummer. Hierin staan interessante artikelen over geologie in Nederland en daarbuiten.
Wilt u zelf een artikel schrijven voor G&H? Lees dan eerst de "Richtlijnen voor Auteurs". In de "Artikelenlijst" vindt u een uitgebreide lijst met artikelen die in het verleden zijn verschenen. Uitgaven van Grondboor & Hamer vanaf 2006 bestellen bij: E. Boonstra, Noord 15, 2931 SJ, Krimpen aan de Lek. tel 0180-515244 email bodeko@planet.nl Losse nummers voor leden € 3,50 en niet leden € 5,50 en dubbelnummers
€ 5,00 resp.€ 7,00 Uitgaven van Grondboor & Hamer tot en met 2005 zijn uitverkocht.
|
|
NGV Grondboor & Hamer Extra |
|
Grondboor & Hamer Extra is bedoeld om meer achtergrondinformatie
te bieden bij artikelen die gepubliceerd zijn in ons tijdschrift
Grondboor & Hamer, of
uit ruimtegebrek niet geplaatst konden worden. Overzicht boekbesprekingen: Overzicht literatuurlijsten bij: Boekbespreking door A.J.(Tom) van Loon: Het energielandschap, door Tom Bade, 2009. KNVV Uitgevrij, Postbus310, 3700 AH Zeist. Gebonden, genaaid, 88 blz. Prijs € 34,95. ISBN 978-90-5011-332-8.
Noordhoff Uitgevers b.v., Groningen, en Lijn 43, Utrecht. Gebonden, 96 blz, prijs € 24,95. ISBN 978-9001-12245-4.
In de Bosatlas van ondergronds Nederland wordt deze lijn nog veel
verder doorgetrokken: er staan weliswaar veel kaarten en kaartjes
van Nederland in, maar eigenlijk alleen om plaatsen aan de geven die
van belang zijn voor zaken in de ondergrond. Want die ondergrond is,
zoals de titel ook al aangeeft, het onderwerp waar alles om draait,
of eigenlijk zou moeten draaien, want het aardoppervlak blijkt voor
de schrijver (Henk Leenaers, bekend van diverse boekjes voor amateurgeologen:
zie Geonieuws) toch steeds weer grote aantrekkingskracht te hebben.
Dat blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat de acht inhoudelijke hoofdstukken
(Geologie en bodem; Grondwater; Archeologie; Natuur en landbouw; Oppervlaktedelfstoffen;
Energie en Mijnbouw; Infrastructuur; Stedelijke ondergrond) alle beginnen
met een (steeds prachtige) foto over 2 bladzijden, die echter steeds
een beeld van het oppervlak geven. De hoofdstukken ‘Natuur en Landbouw’
en ‘Oppervlaktedelfstoffen’ hebben ook weinig of geen informatie over
de ondergrond te bieden, net als het overgrote deel van het hoofdstuk
‘Infrastructuur’. Hoewel de atlas dus niet helemaal waarmaakt wat de titel belooft,
staat er echter wel buitengewoon veel informatie in die voor iedereen,
maar zeker ook voor amateurgeologen, alleszins de moeite waard is.
Jammer is wel dat de kwaliteit van de geologische informatie beter
had gekund. Maar er wordt door de uitgever dan ook duidelijk gesteld
dat het geen uitgave is voor professionals. Dat maakt het dan weer
des te opmerkelijker dat er in Hoofdstuk 9 (Meer weten?) een sectie
‘Informatie voor Professionals’ is opgenomen. Die sectie bevat dan
weer veel informatie die helemaal niet interessant is voor professionals
(bij de websites van ‘Organisaties’ bijv. de gemeente Amsterdam, Netbeheer
Nederland, maar niet de afdeling Mijnbouw van de TU Delft. En wat
moeten bij ‘Boeken en atlassen’ voor de professionals werken als ‘De
aarde voor in je binnenzak’ en ‘Ondersteboven’ (zie Geonieuws). Waarom
wordt, in tegenstelling met het bovenstaande, bij de ‘Informatie voor
scholieren en docenten’ niet verwezen naar Geonieuws, een rubriek
die zo’n tweemiljoen (!) hits heeft gehad, en die bij veel werkstukken
voor school een grote hulp blijkt voor scholieren? Er is, al met al, veel op deze uitgave
af te dingen. Daar staat echter zoveel interessante informatie tegenover,
dat het eindoordeel alleen maar positief kan zijn. Mede vanwege de
lage prijs kan deze atlas dan ook aan alle leden van harte worden
aanbevolen. Boekbespreking door H. Steur: De geschiedenis van het leven door J.F.Geys. deel 8a: Jura: Algemeenheden, Protisten, Sponzen, Coelenteraten De serie "De Geschiedenis van het Leven" van Prof. J.F. Geys is uitgebreid met de eerste deeltjes over de (het) Jura. Ik heb al diverse malen geschreven over deze serie en daarom houd ik het kort. Ik blijf het onbegrijpelijk vinden dat een mens zoveel informatie kan verwerken als Geys doet. Hij schrijft zelf dat hij een zo volledig mogelijk beeld wil geven van het leven op aarde tijdens de Jura en dat hij daarom niet te veel concessies wil doen vanwege een "uit de pan rijzend aantal bladzijden". En inderdaad worden in de nieuwe deeltjes 8a en 8a-bis na een algemeen hoofdstuk op zeer volledige wijze de protisten, de sponzen, de stekelhuidigen, de wormen, de bryozoën en de brachiopoden behandeld. Het is geen determinatieboek, maar als je je wilt verdiepen in een van deze groepen, kun je in deze boekjes een fantastische basiskennis opdoen. Het zijn beslist geen boeken om in zijn geheel door te werken, maar de inleidende paragrafen zijn wel vaak heel leerzaam. Geys zegt dat hij zijn best doet eenvoudige taal te gebruiken, maar dat lukt niet erg. Veel moeilijke woorden zoals anoxia, eustatisch, trochoďdale forams, sub- en exumbrellaire afdrukken, sedentaire en hypersalien ontmoedigen de lezer. Ze worden zeker wel ergens verklaard, maar probeer die plek maar eens te vinden. Ik denk dat het aantal jargonwoorden veel verder teruggebracht kan worden en dat een verklarende woordenlijst verlichting kan brengen. Maar dat neemt niet weg dat het zeer waardevolle boekjes zijn en dat ze met elkaar een geweldig naslagwerk vormen. De prijs van deel 8a is € 18,20, deel 8a-bis kost € 13,90. Daarbij komen nog verzendkosten (€ 10 naar Nederland). Leden van de BVP kunnen enige korting krijgen. Het bestellen kan via de website van de BVP of die van Vlagast (de prijzen verschillen enigszins). Bij de Bodemschat in Hengelo zijn de boekjes ook verkrijgbaar. Boekbespreking Nieuwe Uitgaven door
Freek Rhebergen Andrea Rohde: Fossilien sammeln an der
Ostseeküste (2007). ISBN 3-529-05419-4 en Auf Fossiliensuche an der
Ostsee (2008). ISBN 978-3-529-05420-4
"Fossilien sammeln" is een stevige paperback van 224 pagina's, die met zijn formaat van 14x20 cm uitermate geschikt is om als veldgids tijdens de zoektocht naar zwerfsteenfossielen bij je te hebben. Het boek is opgebouwd uit drie delen: een algemeen inleidend deel (10 pagina's), gevolgd door een 120 pagina's omvattende bespreking van fossielhoudende gesteenten, chronologisch gerangschikt, van Cambrium tot en met Plioceen. In de volgende 80 pagina's behandelt de schrijfster te vinden fossielen, gerangschikt volgens de systematiek, van sponzen tot gewervelden. Het boek sluit af met een begrippenlijst, een uitvoerige index en een vrij uitgebreide literatuurlijst.
Vanzelfsprekend kan een dergelijke gids niet volledig zijn, maar wie het komende seizoen een zoektocht maakt langs de kusten (of in de grindgroeves) van Schleswig-Holstein zal veel plezier beleven aan deze gids. De meeste sedimentaire gesteenten en veel van de fossielen zul je er globaal mee kunnen thuisbrengen. "Auf Fossiliensuche an der Ostsee" is een kloek, stevig gebonden lees- en kijkboek van 272 pagina's, formaat 21x25 cm. Ook hier maakt een overzichtelijke indeling het boek prettig toegankelijk. In deel 1, een algemeen geologische inleiding is een kaart van het Oostzeegebied opgenomen, met verwijzingen naar de herkomstgebieden en de ouderdom van te vinden gesteentetypes. In deel 2 worden in 20 pagina's allerlei soorten afzettingsgesteenten in woord en beeld voorgesteld. Deel 3, "Fossielhoudende gesteenten" (145 pagina's), omvat chronologisch gerangschikte beschrijvingen en afbeeldingen van vooral Zweedse en Deense lokaties die zwerfsteenmateriaal hebben geleverd. Prachtige foto's van ontsluitingen op bijvoorbeeld Öland, Gotland en Bornholm zijn om te watertanden. In deel 4 (90 pagina's) zijn vertegenwoordigende fossielen afgebeeld, zoals in de "veldgids", maar met veel meer tekst en uitleg. En dat is dan ook het grote verschil met de veldgids: "Auf Fossiliensuche" geeft niet alleen veel meer informatie, maar legt ook duidelijker verbanden tussen de zwerfstenen en de oorspronkelijke afzettingen dan de veldgids. Het is een gedegen maar niet moeilijk naslagwerk dat je thuis steeds binnen handbereik wilt hebben. Ook in dit boek zijn een begrippenlijst en een uitgebreide index opgenomen. Een literatuurlijst nodigt uit tot verdere, specialistische studie van een aansprekend gesteente of favoriete ontsluiting in Scandinavië. De prijs is € 29,90. Een koopje voor zo.n aanwinst in de zwerfsteenliteratuur! Op het tweede gezicht dus toch niet zo vreemd als het eerst leek, die twee verwante boeken. Volledige literatuurlijst behorende bij "FLEVUM AELMERE ALMARI ZUIDERZEE IJSSELMEER"
Piet Cleveringa (1), Tom Meijer (1,2), Jeroen Schokker (3) en Hein de Wolf (1) 1 WMC Kwartair Consultants
Keuze uit geraadpleegde literatuur:
|
Copyright © NGV 2002-2010
|
Energie
is in onze samenleving, samen met drinkwater, waarschijnlijk
de meest kostbare grondstof voor de rest van deze eeuw. Gehoopt mag
worden dat daarna voor het energieprobleem een oplossing zal zijn
gevonden, in de vorm van 'getemde' zonne-energie. Maar zover is het
nog lang niet, en de huidige vorm van energiewinning, -transport,
-opslag en -gebruik zal dan ook zeker nog lang zijn sporen in het
landschap achterlaten. Denk voor de Nederlandse energiewinning maar
aan de bergen van mijnafval in Limburg, voor het transport aan de
hoogspanningsleidingen, voor de opslag aan de concentratie van olietanks
op de Maasvlakte, en voor het gebruik aan de nog steeds talrijke hoge
schoorstenen. Dergelijke voorbeelden kent iedereen. Maar het energielandschap
vertoont veel meer facetten. Vanaf de oude veenwinningen tot de velden
met gewassen die voor de productie van biobrandstoffen worden geteeld.
En wat daartussen zit vormt een breed scala, waaraan we bewust of
onbewust zijn blootgesteld. Het zou teveel eer zijn om te zeggen dat
alle facetten van het landschap, zoals dat op enige wijze is of wordt
beďnvloed door de energiesector, aan de orde komen. Dat kan niet in
een boek van deze omvang. De auteur heeft gelukkig ook geen enkele
poging gedaan om een dergelijke onhaalbare volledigheid na te streven.
Toch is de uitgever erin geslaagd om een uiterst aantrekkelijk boek
te produceren. Belangrijker dan de tekst is namelijk, althans naar
mijn mening, het beeldmateriaal. Het grootste gedeelte van het boek
wordt in beslag genomen door foto's, meestal paginagroot, die op enigerlei
wijze met energie te maken hebben. Een windmolen, bruinkoolwinning,
een schuur met zonnepanelen, etc. De tekst kan dan ook beter worden
opgevat als een uitleg bij de foto's (die geen bijschriften hebben)
dan als een verhaal dat door de foto's wordt toegelicht. De foto's
zijn van Ruud Lardinois, die dan ook terecht op het omslag naast Tom
Bade staat vermeld. Het enige dat op de foto's aangemerkt zou kunnen
worden is dat er wel erg veel zijn opgenomen van bossen en bomen zonder
dat duidelijk wordt gemaakt waarin ze in de context van energie wezenlijk
van elkaar verschillen. Dit doet echter weinig of niets af aan het
plezier dat je beleeft aan het doorkijken (je kijkt meer dan je leest)
van dit boek. En zelfs Minister Cramer (van Ruimte en Milieu) heeft
in haar voorwoord afgezien van teksten die de wenkbrauwen zouden kunnen
doen fronsen. Al met al is dit een boek dat niemand zou moeten kopen
vanwege de diepgaande inhoud of de zorgvuldige analyse van de wijze
waarop de energievoorziening ons landschap heeft veranderd en blijft
veranderen. Maar het is wel een boek dat de bezitters vaak ter hand
zullen nemen om door te bladeren. En wie dat doet zal zich steeds
meer gaan realiseren dat we in Nederland geen echte natuur meer hebben.
Alleen gebieden waarin het niet voor iedereen direct zichtbaar is
dat de mens er uiteindelijk vorm aan heeft gegeven. En dat vaak in
verband met de energievoorziening. Pas wie dit alles doorheeft, zal
ons landschap met begrijpende ogen kunnen bekijken. En dat begrijpend
kijken kan weer een eerste stap zijn naar het nemen van maatregelen
die, in tegenstelling tot zoveel andere maatregelen die door de overheid
worden genomen, kunnen bijdragen aan het in stand houden, ook op langere
termijn, van de schaarse plekjes in ons land die deel uitmaken van
ons cultureel erfgoed. En nog belangrijker: het kan ook een stap zijn
naar het inzicht dat we ons landschap niet moeten laten bederven door
politieke hobbies: windmolens mogen politiek populair zijn, maar ze
kunnen geen wezenlijke bijdrage leveren aan onze energievoorziening,
en ze verstoren het landschap in ernstige mate. Dit boek leert dat
er betere oplossingen zijn. Een prachtig geschenkdoek! 
Atlassen
zijn er te kust en te keur, voor de aarde als geheel en voor delen
daarvan. Ze geven in het algemeen uitsluitend of vooral topografische
informatie. Een uitzondering in Nederland was de Grote Spectrum Atlas
(1973) die onderdeel vormde van de Grote Spectrum Encyclopedie, maar
die ook werd uitgebracht als zelfstandige uitgave, (Spectrum Wereldatlas)
en daarna nogmaals (1974) onder de titel ‘Spectrum Gezinsatlas’, als
deel 11 van de Spectrum Encyclopedie van de Wereld. In die laatste
uitgave ontbraken de tekstdelen die in de beide andere uitgaven waren
opgenomen, en die - uniek, zeker voor die tijd - ook dieper op de
aarde ingingen. Letterlijk dieper, met uitgebreide bijdragen over
o.a. ‘De bouw van de aarde’, ‘De zeebodem’, Çontinenten op drift’,
‘Vulkanisme en aardbevingen’ en ‘Delfstoffen’. In die bijdragen werd
een kijkje gegeven onder het aardoppervlak waartoe de meeste atlassen
zich beperken.
Sinds
jaar en dag zijn de kusten van de Oostzee in Noord-Duitsland en Denemarken
favoriete excursiegebieden, zowel voor liefhebbers van kristallijne
gesteenten, als voor fossielenverzamelaars. De eersten zullen met
boeken van Zandstra, Per Smed en Frank Rudolph goed uit de voeten
kunnen. De laatsten moet het vaak hebben van specialistische artikelen,
dikwijls verspreid over verscheidene tijdschriften, waardoor het lastig
is om het overzicht te behouden. Deze leemte is nu op voortreffelijke
wijze opgevuld door twee uitgaven van Andrea Rohde. Op het eerste
gezicht lijkt het vreemd. Twee uitgaven, met grote overeenkomsten
in de opbouw, vlak na elkaar verschenen, over hetzelfde gebied, en
bovendien geschreven voor dezelfde doelgroepen: beginnende čn gevorderde
amateurs.
Vrijwel
elke pagina bestaat uit een goede foto en een korte karakteristiek
van het betreffende gesteente of fossiel, met vermelding van de beste
vondstmogelijkheden. Stippen (één tot vier) geven aan of een fossiel
zeldzaam is of algemeen voorkomt. Het aantrekkelijke van de gekozen
afbeeldingen is, dat niet altijd prachtige fossielen zijn geselecteerd,
maar vaak ook minder mooie, overeenkomend met wat gewoonlijk te vinden
is. Bovendien zijn bij de wat uitvoeriger bespreking van een fossielgroep
verhelderende tekeningen met een reconstructie van een dier toegevoegd.
De prijs, € 14,80, is laag. De verhouding prijs/kwaliteit daarentegen
is omgekeerd evenredig hoog.
Pagina
110 - 116 Grondboor & Hamer NR. Jaargang 63, 2009-3/4