NGV-Geonieuws 151 artikel 954



NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


12 Augustus 2008, jaargang 10 nr. 8 artikel 954

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 151! Op de huidige pagina is alleen artikel 954 te lezen.

<< Vorig artikel: 953 | Volgend artikel: 955 >>

954 IJskap op Groenland was vroeger veel kleiner: Groenland was groen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De grote ijskappen (Antarctica, Groenland) lijken - ondanks alle onduidelijkheden die daarover nog steeds bestaan wel degelijk gevoelig voor veranderingen in het klimaat. Analyse van een boorkern even uit de kust voor het zuidelijke einde van Groenland, bij Cape Farewell, wijst namelijk uit dat de vegetatie op Groenland in de afgelopen miljoen jaar veelvuldig sterk is toe en afgenomen, afhankelijk van de ruimte die het ijs daarvoor liet, en dus ook afhankelijk van de temperatuur. De door Canadese onderzoekers uitgevoerde studie wijst zelfs uit dat bossen van sparren zich over de zuidelijke helft van Groenland hebben uitgestrekt.

Het is, zowel uit deze als uit vorige studies, duidelijk dat zich in het verleden vele klimaatveranderingen hebben voorgedaan, waarbij vooral veranderingen in temperatuur een rol speelden. Die veranderingen gingen vaak gepaard met veranderingen in de concentratie van koolzuurgas (CO2) in de atmosfeer; die veranderingen kunnen geen gevolg zijn geweest van menselijke activiteit. Daarom is een belangrijk punt van discussie in hoeverre de huidige - op zijn minst voor een deel door de mens veroorzaakte - toename van de CO2 concentratie in de atmosfeer, gevolgen zal hebben voor het klimaat en daarmee voor de omvang van de grote landijskappen (en dus ook voor de hoogte van het zeeniveau). De Canadese studie lijkt nieuwe gegevens te verschaffen die meer duidelijkheid in deze materie kunnen scheppen, omdat hij duidelijk maakt hoe de Groenlandse ijskap in de tijd groeide en weer in omvang afnam.


De ijskap op Groenland laat nu slechts een smalle kuststrook onbedekt
(foto European Space Agency)

Uit de boorkern werd stuifmeel geïsoleerd. Omdat de laagjes waaruit het stuifmeel afkomstig is kunnen worden gedateerd, kan inzicht worden verkregen in de ontwikkeling van de vegetatie op Groenland door de tijd heen. En omdat die vegetatie vooral afhankelijk is van de temperatuur, wordt zo ook de klimaatgeschiedenis vastgelegd. Het blijkt hieruit dat Groenland in de afgelopen (bijna) miljoen jaar (dus gedurende ruwweg de laatste helft van het IJstijdvak) diverse malen veel groener is geweest dan nu. Zo bestond er omstreek 125.000 jaar geleden een uitgestrekte begroeiing met varens, en kwamen er 400.000 jaar geleden uitgestrekte bossen van sparren voor. Die sparrenbossen moeten volgens onderzoeksleidster Anne de Vernal op de huidige bossen van Noorwegen hebben geleken, wat betekent dat het klimaat betrekkelijk mild moet zijn geweest.


De Joides Resolution, het onderzoekschip van waaraf de boring bij Cape Farewell werd gezet
(foto NOAA)

In een commentaar op het artikel, in hetzelfde nummer van Science, merkt Alexander Wolfe, een paleoklimatoloog van de Universiteit van Alberta, op dat kennis over de manier waarop de ijskap van Groenland in het verleden in omvang afnam, de sleutel vormt tot een beter begrip van de kwetsbaarheid van de huidige ijskappen voor temperatuurstijgingen. Hij wijst er daarbij op dat het volledige afsmelten van de ijskap van Groenland de zeespiegel met zo’n 7 m zou doen stijgen, genoeg om heel Bangladesh, de eilandengroepen in de Stille Oceaan, en een groot deel van Florida te doen overstromen.

Ook Nederland zou, zonder beschermende maatregelen bij zo’n zeespiegelstijging zwaar worden getroffen. Het is waarschijnlijk in dat verband dat Rijkswaterstaat steeds weer pleit voor (zeer dure) kustbeschermende maatregelen met een omvang die minimaal vergelijkbaar zou moeten zijn met het deltaplan. Rijkswaterstaat spreekt daarbij de verwachting uit dat de zeespiegel snel zal stijgen, met zeker een halve meter in deze eeuw. Wolfe plaatst die onheilsverwachting, op basis van het onderzoek naar de vegetatiegeschiedenis van Groenland, in een wat minder dramatisch daglicht: er was een warme, aaneengesloten periode van 20.000 jaar voor nodig om de ijskap op Groenland zo ver te doen afsmelten dat sparren de zuidelijke helft konden koloniseren.


Onderzoeksleidster Anne de Vernal
(foto Université du Québec à Montréal)

Helemaal duidelijk is alles echter nog niet, en zeker niet de rol van CO2 bij de vroegere temperatuurstijgingen die de ijskap van Groenland deden smelten: dat gebeurde namelijk in tijden dat de uitstoot van CO2 (door natuurlijke oorzaken) zo’n 30% lager was dan nu.

Referenties:
  • Vernal, A. de & Hillaire-Marcel, C., 2008. Natural variability of Greenland climate, vegetation, and ice volume during the past million years. Science 320, p. 1622-1625.
  • Steig, E.J. & Wolfe, A.P., 2008. Sprucing up Greenland. Science 320, p. 1595-1596.


Copyright © NGV 1999-2014
webmaster@geologischevereniging.nl