NGV-Geonieuws 139 artikel 837

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 139! Op de huidige pagina is alleen artikel 837 te lezen.

837 Renkoekoek had voorganger in Vroeg-Krijt Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

In zuidwest Amerika en het noorden van Mexico kent iedereen de renkoekoek, daar beter bekend als de 'roadrunner'(Geococcyx californianus). Deze vogel, die rennend snelheden kan bereiken van meer dan 20 km/uur, een halve kilo weegt en van kop tot staart ongeveer een halve meter groot is, heeft een bijzondere eigenschap: in tegenstelling tot de meeste vogels, die drie voorwaarts gerichte tenen en één achterwaarts gerichte teen hebben, heeft hij namelijk twee voorwaarts en twee achterwaarts gerichte tenen. De term daarvoor is zygodactyl.

De rennende vogel maakte afdrukken waaruit blijkt dat twee tenen voorwaarts en twee tenen achterwaarts waren gericht

De renkoekoek (Geococcyx californianus), in Amerika beter bekend als de roadrunner

Het hebben van vier tenen lijkt weinig voordeel te bieden aan vogels die rennen. De meeste van deze vogels hebben namelijk drie tenen. Het is vogelkenners dan ook een raadsel waarom zowel de renkoekoek als het fossiele exemplaar een dergelijk stel tenen had. De onderzoekers vermoeden dan ook dat de zygodactylie zich bij beide vogels niet heeft ontwikkeld om sneller te kunnen rennen, maar dat deze vogels dergelijke tenen hebben/hadden omdat ze in het begin van hun evolutie nog in bomen leefden, en pas later een leefwijze op de grond begonnen.


Steen met laagvlak waarop (binnen cirkels) de afdrukken
werden aangetroffen

De oudste bekende zygodactyle vogels dateerden tot nu toe van zo'n 60 miljoen jaar geleden (Vroeg-Krijt). In China is nu echter het spoor gevonden van een soortgelijke vogel die al 110 miljoen jaar geleden geleefd heeft (er lijkt overigens geen directe verwantschap te bestaan). Op basis van de afdrukken menen de onderzoekers dat die vogel de sporen maakte toen hij ongeveer 8 km/uur rende.


Locatie van de vondst

De sporen werden gevonden in de Chinese provincie Shandong. De vogel werd daarom door de onderzoekers Shandongornipes muxiai genoemd (voetvogel van Muxia - de dochter van onderzoeker Li - uit Shandong. De vondst geeft aan dat vogels uit het Krijt weliswaar niet identiek waren aan de vogels van nu, maar dat ze wel veel gemeen hadden. De sporen die Shandongornipes in het Krijt maakte, lijken - met ruime afstanden tot de opeenvolgende afdrukken als gevolg van de grote snelheid waarmee de vogel over de grond rende - zo sterk op die van de renkoekoek dat ze er zelfs gemakkelijk mee verward zouden kunnen worden. Het lijkt ook zeer waarschijnlijk dat ze er een vrijweel gelijke leefwijze op na hielden.

Referenties:

• Lockley, M.G., Li, R., Harris, J.D., Matsukawa, M. & Liu, M., 2007. Earliest zygodactyl bird feet: evidence from Early Cretaceous roadrunner-like tracks. Naturwissenschaften 94, p. 657-665.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Jerry Harris, Dixie State College, St. George, UT (Verenigde Staten van Amerika).

Copyright © NGV 1999-2013
webmaster@geologischevereniging.nl