NGV-Geonieuws 133 artikel 777



NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


11 Februari 2007, jaargang 9 nr. 2 artikel 777

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 133! Op de huidige pagina is alleen artikel 777 te lezen.

<< Vorig artikel: 776 | Volgend artikel: 778 >>

777 Het raadsel van Larne
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie ! Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In een pakket uit het laatste deel van het Trias (Rhaetien) dat zich in het noorden van Groot-BrittanniŽ over een groot gebied uitstrekt, komt een laag voor (van soms wel een meter dik) die tal van vervormingen vertoont. Die vervormingen moeten zijn ontstaan toen het sediment nog niet was geconsolideerd. De laag is bekend van zeker veertig locaties; het best is hij ontsloten bij Larne, vlakbij Belfast. Opvallend is dat de verstoorde laag zich uitstrekt over tenminste acht sedimentaire bekkens, die gezamenlijk een oppervlakte bestrijken van ruim 250.000 km2, maar die oorspronkelijk uitgestrekter moeten zijn geweest. Het is daarmee veruit de meest uitgestrekte laag van zijn soort in Groot-BrittanniŽ.


Larne (nabij Belfast) is een van de best onderzochte plaatsen
met de gedeformeerde afzettingen uit het Rhaetien

Een dergelijke verstoorde laag, die ingeklemd ligt tussen lagen van vergelijkbare samenstelling die echter geen soortgelijke deformaties vertonen, wordt gewoonlijk als een seismiet beschouwd, d.w.z. als een laag die verstoord is door de trillingen (en de daaruit voortvloeiende processen, zoals veranderingen in de druk van het poriŽnwater) die zijn opgewekt door een aardbeving. In dit specifieke geval moet het echter, gezien de uitgestrektheid van de verstoorde lag, om een uitzonderlijk zware aardbeving zijn gegaan. De aard en intensiteit van de verstoringen wijzen erop dat het epicentrum van die aardbeving in of nabij de Ierse Zee moet hebben gelegen.


Gedeformeerde kalksteenlaag (licht) in de groeve Manor Farm
ten noorden van Bristol

Er zijn echter geen geologische aanwijzingen dat het betrokken gebied destijds tektonisch actief was. Evenmin was er vulkanisme aanwezig binnen een zodanige afstand dat de verstoringen aan vulkanische activiteit toegeschreven kunnen worden. De oorzaak van de verstoringen in de laag is dan ook een raadsel.


Detail van de opgebroken laag

Niet meer, echter, voor Michael Simms, die al geruime tijd bezig is met onderzoek naar de oorzaak van de verstoringen. Hij is tot de conclusie gekomen dat 'het raadsel van Larne' kan worden verklaard door de inslag van een hemellichaam met een diameter van ongeveer een kilometer. Weliswaar is er in het gebied nooit een inslagkrater aangetroffen, maar die zou immers sinds het Trias overdekt moet zijn door een gesteentepakket van enkele kilometers dik. Ieder spoor moet dus wel zijn uitgewist.


Basis van het gedeformeerde pakket langs
de Waterloo Baai


Door (waarschijnlijk) een tsunami
gedeformeerde sedimenten by Larne


Opvallend is dat er op de plaats waar de gedeformeerde laag het dikst is, een andere bijzondere laag op ligt. Die laag bestaat deels uit hoekige fragmenten, hij vertoont bepaalde vormen van ribbels, en fragmenten in de laag liggen niet plat maar staan vaak min of meer rechtop. Dat zijn karakteristieken die overeenkomen met lagen die zijn afgezet door recente tsunami's. Dat na inslag in zee van zo'n groot hemellichaam een grote tsunami optrad, is uiteraard waarschijnlijk. Deze laag past dan ook voortreffelijk in de hypothese van Simms. Bovendien zijn er ook - zij het niet direct overtuigende - aanwijzingen dat ook Frankrijk in dezelfde tijd door een tsunami werd getroffen.

Referenties:
  • Simms, M.J., 2007. Uniquely extensive soft-sediment deformation in the Rhaetian of the UK: evidence for earthquake or impact? Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 24, p. 407-423.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Mike Simms, Department of Geology, Ulster Museum, Belfast (Verenigd Koninkrijk).


Copyright © NGV 1999-2014
webmaster@geologischevereniging.nl